Een mindmap is een schema waarin je een heel hoofdstuk op een A4'tje zet: het onderwerp in het midden, de hoofdthema's als takken eromheen, en de details als kleinere vertakkingen. Het is de perfecte techniek voor vakken waar verbanden belangrijker zijn dan losse feiten. En anders dan het er soms uitziet, is een goede mindmap geen kunstwerk maar een denkoefening. In vijf stappen maak je er een die werkt.

Stap 1: zet het onderwerp in het midden

Pak een blaadje, liefst liggend (A4 kan, A3 is heerlijk), en schrijf het onderwerp in het midden: De Tweede Wereldoorlog, Fotosynthese, Hoofdstuk 3. Zet er een kader of wolkje omheen. Vanuit dit middelpunt groeit alles naar buiten.

Stap 2: trek de hoofdtakken

Bedenk uit welke grote thema's het onderwerp bestaat. Vaak zijn dat gewoon de paragrafen van het hoofdstuk: oorzaken, verloop, gevolgen; of bouw, werking, functie. Trek voor elk thema een dikke tak vanuit het midden en zet er één of twee woorden op. Meer dan zes of zeven hoofdtakken is een teken dat je thema's kunt samenvoegen.

Stap 3: vertak met trefwoorden, nooit met zinnen

Aan elke hoofdtak hang je dunnere takjes met de details: begrippen, namen, jaartallen, voorbeelden. De belangrijkste regel van de hele techniek: gebruik trefwoorden, geen zinnen. Rationeel voedsel wordt distributie; het proces waarbij planten glucose maken wordt glucose. Juist het comprimeren tot een kernwoord dwingt je om de stof te begrijpen, en dat begrijpen is waar je voor kwam.

Stap 4: voeg kleur en tekeningetjes toe

Geef elke hoofdtak een eigen kleur en zet hier en daar een simpel symbooltje: een kroontje bij een koning, een pijl bij een gevolg, een bliksem bij een conflict. Dit is geen versiering. Kleur en beeld geven elke tak een eigen gezicht, en bij de toets blijkt hoe goed dat werkt: je ziet de groene tak met dat kroontje letterlijk voor je. Fineliners werken hier fijner dan dikke stiften, omdat je klein en precies kunt schrijven.

Stap 5: teken hem opnieuw, uit je hoofd

Hier zit het verschil tussen een mooie mindmap en een leerzame. Een of twee dagen later pak je een leeg vel en teken je de mindmap opnieuw, zonder het origineel erbij. Vergelijk daarna: elke tak die je vergat, is precies de stof die nog aandacht nodig heeft. Deze stap maakt van de mindmap een overhoring van zichzelf, en dat is waar het echte leren gebeurt.

Wanneer wel, wanneer niet

Mindmaps schitteren bij zaakvakken vol verbanden: geschiedenis, biologie, aardrijkskunde, economie, en bij het voorbereiden van een spreekbeurt of werkstuk. Ze zijn minder geschikt voor woordjes (flashcards zijn sneller) en voor wiskunde (daar leer je door sommen te maken). Kies je techniek per vak, en de mindmap heeft er zomaar een vaste plek in je gereedschapskist bij.

Lees ook: Een samenvatting maken die je onthoudt en Hoe leer je het beste voor een toets?